Yaz akşamının eğik, sarı ışığı dar sokaklara döküldükçe taş duvarların diplerinde uzun gölgeler boy veriyordu. Bastığımız kuru toprak ve çakıllar adımlarımızın altında hafifçe çıtırdıyor; rüzgârın her esişinde burnumuza toz, yontulmuş taş ve eski ahşap kokusu çarpıyordu. Burası daha önce geçtiğim yollara hiç benzemiyordu. İleride yankılanan telaşsız çocuk sesleri, avlulardan süzülen yaşlıların ağır adımları ve saçak aralarından havalanan bir kumrunun kanat çırpışı birbirine karışıyor; kasabanın o tuhaf, koyu dinginliğini daha da derinleştiriyordu.
On beş yaşındaydım. İçimde dünyayı baştan ayağa seyretme, taşın ve göğün sırrını çözme hevesi vardı; en çok da henüz sorulmamış soruların ağırlığını taşıyordum. Kafiledeki öteki çocuklar da benimle aynı yaştaydı. Kimi merakından etrafına bakınıyor, kimi bu yabancı menzilin ürkekliğiyle yanındakine sokuluyor, kimi de avuçlarında sakladığı bir sırrı fısıldar gibi kendi içine konuşuyordu. Her birimiz kendi iç sesimizle bu yolculuğa hazırlanarak yan yana yürüyorduk.
Aralarında bir tek Elif’in yürüyüşü başkaydı. Saçları omuzlarına dökülmüş, bakışları sanki akşamın alacasından önce bir ışık yakalamış gibi duruyordu. Yanındaki boşluğu işaret edip tebessüm ettiğinde, adımlarım kendiliğinden ona yöneldi. Çehresinde bir çocuğun yalın merakı ile çoktan durulmuş bir insanın sükûneti yan yanaydı.
“Sen de ilk defa geliyorsun, değil mi?” diye sordu. Sesi, taşların arasından kıvrılarak akan berrak bir su gibi pürüzsüzdü.
“Evet,” dedim, sesimin hafifçe titremesine engel olamayarak. “Daha çok şey görmek… Anlamak istiyorum.”
Elif başını hafifçe eğip yeniden baktı. Gözlerindeki o sakin ışıltı insana cesaret veriyor, ama aynı zamanda içinde tanımsız bir ürperti bırakıyordu; sanki benim henüz varmaya çalıştığım eşikleri o çoktan geride bırakmıştı.
Kasabanın kenar mahallesine ulaştığımızda, evlerin arasından yükselen boğuk bir ağıt sesi karşıladı bizi. Taş sokak boyunca ilerleyen kalabalık bir halk alayı, ellerinde titrek alevleri rüzgârda eğilen mumlarla bir cenazeyi uğurluyordu. Kadınların gözlerinde yaşlar sessizce süzülüyor, erkeklerin omuzları taşınamayacak bir yükün altında gibi çöküyordu. Annelerinin eteğine tutunmuş çocuklar ise başlarını öne eğmiş, sokak lambalarının altında birer sessiz gölgeye dönüşmüştü.
İçimdeki soru birden dudaklarımdan dökülüverdi:
“Ölüm neden hep bu kadar sessiz gelir?”
Elif, gözlerini ağır ağır ilerleyen alaydan ayırmadan fısıldadı:
“Bazen sessizlik, olanın büyüklüğünü anlatır. Kelimelerin yetersiz kaldığı eşikler vardır.”
Alayın en önünde giden ihtiyar bir adamın dudakları dualarla kımıldıyordu. Ak saçları omuzlarına dökülmüş, sırtı yılların yüküyle hafifçe bükülmüştü. Bastığı her taşta bir hüzün yankılanıyor; adımları arkasında kederli ama gösterişsiz bir iz bırakıyordu.
Cenaze mezarlığa doğru uzaklaştıktan sonra, yol ayrımındaki yosun tutmuş taş çeşmenin başında oturan birini gördüm. Uzaktan bakıldığında gölgesi bir dağ kadar heybetli duruyor, yakınına varıldığında ise insana serin bir suyun başındaymış gibi derin bir ferahlık veriyordu. Sakalı ak, bakışları dingindi. Yanına birkaç adım attım.
“Selamün aleyküm,” dedim, sesimdeki çekingenliği saklayamayarak.
Başını kaldırdı. Gözleri, dibi görünmeyen berrak bir nehir gibi derindi:
“Aleykümselam genç yolcu. Zihninde taşıdığın sorular omuzlarını bükmüş senin, değil mi?”
“Öyle galiba…” dedim, arkamızda kalan sokağa bakarak. “Ölüm, bu kasaba, bu yolculuk… Nereye baksam içimde bir şey düğümleniyor.”
Hafifçe gülümsedi; oturduğu taşın kenarını gösterdi:
“Bilmek istiyorsan önce susup dinlemeyi öğreneceksin evlat. İnsan ancak gölgeler arasına sinen fısıltıyı duyduğunda, sessizlikte saklanan hikmeti fark edebilir.”
Yanına oturdum. Bana taşların ardındaki hatıraları, bu toprağın sabrını, o az önce geçen cenazenin geride bıraktığı tamamlanmış ömrü anlattı. Konuşurken ne sesini yükseltiyor ne de bir nasihat verir gibi konuşuyordu; ama söylediği her söz, içimde uzun zamandır kapalı duran bir pencereyi aralıyordu.
Gece bütünüyle çöktüğünde, çeşmenin arkasındaki ulu ağacın koyu gölgesinde bir karaltı belirdi. Işığın bittiği, karanlığın başladığı sınırda duruyordu: Hızır… Bir siluet gibi gecenin içine karışmıştı ama oradaydı. Gözlerimiz bir an için çakıştı. Yabancı değildi; sanki çok eski bir zamandan beri tanıdığım bir nefes gibi, aramızda sözsüz bir bağ kuruldu.
Yüreğim ağzıma geldi, neredeyse nefesimi tutarak sordum:
“Sen… Neden buradasın?”
Karanlığın içinden gelen tebessümünü yüzünde değil, bakışlarında hissettim.
“Her yolcu kendi sorusunu kendi torbasında taşır,” dedi usulca. “Ben sana bir cevap vermeye gelmedim; yolun nerede olduğunu görmen için buradayım.”
O gölgenin içinden gelen ses, hem gecenin soğuğu gibi ürpertici hem de ocak başı gibi güven vericiydi. Bana insanın kendi içindeki karanlıkla yüzleşmeden aydınlığın kıymetini bilemeyeceğini, asıl arayışın ayakların yürüdüğü yolda değil, kalbin attığı menzilde başladığını fısıldadı.
Gölge çekildiğinde yeniden arkadaşlarımın yanına döndüm. Kasabanın iç sokaklarına doğru birlikte yürüdük. Elif, bu sokakların çocukluğunda dinlediği masalları andıran kadim hikâyelerini fısıldadı bana. Diğerleri de ilk kez içlerindeki korkuları, eve dair özlemlerini ve yarına dair umutlarını döktüler ortaya.
Köy meydanındaki ulu bir çınarın altında durduk. Gece rüzgârı yaprakların arasından geçerken derinden bir uğultu bırakıyor; uzaktan gelen derenin şırıltısı ve toprağa vuran adımlarımız tek bir ahenge dönüşüyordu.
“Belki de hayat,” dedim göğe doğru bakarak, “işte bu ritimden ibarettir.”
Elif başını salladı, gözlerimin içine baktı:
“Ve biz ancak o ritmi bozmadan yürüdüğümüzde onun bir parçası oluruz.”
Tan yeri ağarırken, taşların üzerindeki kırağı henüz parıldarken bilge ihtiyar bir kez daha belirdi yolumuzun üzerinde. Asasına yaslanmış, kasabanın çıkışına yönelen bize bakıyordu:
“Unutmayın,” dedi, sesi sabahın serinliğinde dupduru yankılanarak. “Bilgelik durmadan soru sormakta değil, doğru vakitte susup o sessizliği anlamakta gizlidir. Hızır’ın gölgesi yolun başında sadece bir işaret bırakır; o yolu kendi ayaklarınızla yürüyecek olan sizsiniz.”
Sözleri bittiğinde rüzgâr hafifçe esti; gölgeler sabahın ilk ışıklarıyla incelip silindi. Kasabanın sınırındaki yokuşu tırmanırken geriye dönüp son bir kez baktım. O cenaze alayının vakur sükûneti, çocukların arınmış fısıltıları, çeşme başındaki bilgenin kelimeleri ve gecenin gölgesinde parlayan o kadim bakış, içimde bir daha silinmeyecek bir dünya kurmuştu.
Artık yalnızca etrafını seyreden sıradan bir yolcu değildim. Taşın da gölgenin de suskunluğun da bir dili olduğunu biliyordum. Bu yolculuk kasabanın taş sokaklarında bitmiyor; asıl şimdi, kendi içimizin patikalarına doğru açılıyordu.